Zeszyt ćwiczeń: Do Biologii Dla Klasy Siódmej Szkoły Podstawowej - PDFCOFFEE.COM (2023)

7

Zeszyt ćwiczeń DO BIOLOGII DLA KLASY SIÓDMEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ

Atlas anatomiczny Atlas anatomiczny Tajemnice ciała to wyjątkowa publikacja, która ułatwia zrozumienie zagadnień związanych z anatomią i fizjologią człowieka. • Ponad 300 niezwykłych ilustracji i fotografii odzwierciedla wiernie budowę wewnętrzną ludzkiego ciała. • Połączenie anatomii z innymi dziedzinami biologii pomaga zrozumieć zagadnienia omawiane na lekcjach oraz przygotować się do sprawdzianu. • Treści wykraczające poza podstawę programową ułatwiają zdobycie oceny celującej oraz przygotowanie się do konkursów biologicznych.

Atlas anatomiczny ułatwia zrozumienie treści omawianych na lekcjach • Unikalne kalki umożliwiają równoczesne oglądanie budowy wewnętrznej i zewnętrznej wybranych narządów ludzkiego ciała. • Rubryka Patologie pozwala poznać przyczyny najczęściej występujących chorób. • Czytelne ilustracje ułatwiają zapoznanie się z różnymi poziomami organizacji ciała człowieka.

7 Jolanta Holeczek Barbara Januszewska-Hasiec

Zeszyt ćwiczeń DO BIOLOGII DLA KLASY SIÓDMEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ

Zeszyt ćwiczeń jest skorelowany zpodręcznikiem do biologii dla klasy siódmej szkoły podstawowej Puls życia dopuszczonym do użytku szkolnego iwpisanym do wykazu podręczników przeznaczonych do kształcenia ogólnego do nauczania biologii wklasie siódmej.

Numer ewidencyjny podręcznika wwykazie MEN: 844/4/2017

Nabyta przez Ciebie publikacja jest dziełem twórcy iwydawcy. Prosimy oprzestrzeganie praw, jakie im przysługują. Zawartość publikacji możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie umieszczaj jej winternecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, to nie zmieniaj ich treści ikoniecznie zaznacz, czyje to dzieło. Możesz skopiować część publikacji jedynie na własny użytek. Szanujmy cudzą własność iprawo. Więcej na www.legalnakultura.pl

© Copyright by Nowa Era Sp. zo.o. 2017 ISBN 978-83-267-3182-2 Wydanie drugie Warszawa 2018 Redakcja merytoryczna: Magdalena Bujnowska, Piotr Kosznik, Ewa Mejłun. Współpraca redakcyjna: Dorota Dąbrowska-Mróz, Katarzyna Zdanowicz. Redakcja językowa: Aleksandra Kowalczyk-Pryczkowska, Katarzyna Miller. Nadzór artystyczny: Kaia Juszczak. Projekt okładki: Aleksandra Szpunar, Paulina Tomaszewska, Maciej Galiński. Opracowanie graficzne: Ewa Kaletyn, Aleksandra Szpunar, Paulina Tomaszewska, Monika Brózda. Ilustracje: Ewelina Baran, Elżbieta Buczkowska, Rafał Buczkowski, Marta Długokęcka, Wioleta Herczyńska, Ewa Kaletyn, Agata Knajdek, Michał Kosieracki, Marek Nawrocki, Marcin Oleksak, Joanna Ptak. Fotoserwis: Bogdan Wańkowicz. Realizacja projektu graficznego: studio Straszyn. Zdjęcia pochodzą ze zbiorów: LBE&W: Alamy Stock Photo/blickwinkel s. 4 (olinguito); DIOMEDIA: BSIP s. 18 (poparzenia skóry), Medical Images/ISM s. 18 (czerniak skóry), Science Source/Biophoto Associates s. 13; EAST NEWS: Science Photo Library s. 33, 39 (chlorella); GETTY IMAGES: National Geographic Magazines/Joe Petersburger s. 4 (zimorodek zmłodymi), Science Photo Library RM/Tim Vernon s. 60; SHUTTERSTOCK: Asier Romero s. 18 (fototyp IV), Evan Lorne s. 80 (kamienie nerkowe), Evgeny Bakharev s. 18 (fototyp I), Lukas Gojda s. 39 (tabletki iproszek), Monkey Business Images s. 18 (fototyp V), Natalia Klenova s. 39 (superżywność), Nemanja Glumac s. 18 (fototyp III), Paul Tymon s. 4 (zimorodek zrybą), r.classen s. 80 (tabletki), sakkmesterke s. 80 (chłopiec pijący wodę), Samuel Borges Photography s. 18 (fototyp VI), StockLite s. 54; THINKSTOCK/GETTY IMAGES/ISTOCKPHOTO: MikeLane45 s. 4 (polujący zimorodek), shvili s. 18 (fototyp II), Stuart Monk s. 80 (nadwaga) oraz Wojtek Urbanek - okładka. Wydawnictwo dołożyło wszelkich starań, aby odnaleźć posiadaczy praw autorskich do wszystkich utworów zamieszczonych wpublikacji. Pozostałe osoby prosimy okontakt zWydawnictwem.

Nowa Era Sp. zo.o. Aleje Jerozolimskie 146 D, 02-305 Warszawa www.nowaera.pl, e-mail: [emailprotected], tel. 801 88 10 10 Druk ioprawa: LSC Communications Europe

SPIS TREŚCI I

Biologia – nauka o życiu

1. Biologia jako nauka������������������������������������������������������������� 4 2. Komórkowa budowa organizmów ������������������������� 7 3. Hierarchiczna budowa organizmu. Tkanki zwierzęce����������������������������������������������������������������� 10 Sprawdź, czy potrafisz ��������������������������������������������������������� 13

II

Skóra – powłoka organizmu 1. Budowa i funkcje skóry �������������������������������������������������� 15 2. Higiena i choroby skóry������������������������������������������������� 17 Sprawdź, czy potrafisz �������������������������������������������������������� 20

III

Aparat ruchu 1. Aparat ruchu. Budowa szkieletu ����������������������������� 21 2. Budowa i rola szkieletu osiowego � ������������������������  23 3. Szkielet kończyn oraz ich obręczy �����������������������  25 4. Kości – elementy składowe szkieletu������������������ 27 5. Budowa i znaczenie mięśni����������������������������������������  29 6. Higiena i choroby aparatu ruchu���������������������������� 31 Sprawdź, czy potrafisz ��������������������������������������������������������� 33

IV

Układ pokarmowy 1. Pokarm – budulec i źródło energii ������������������������ 35 2. Witaminy, sole mineralne, woda����������������������������  38 3. Budowa i rola układu pokarmowego ���������������� 41 4. Higiena i choroby układu pokarmowego������   44 Sprawdź, czy potrafisz ������������������������������������������������������� 47

V

Układ krążenia 1. Budowa i funkcje krwi����������������������������������������������������  49 2. Krwiobiegi�������������������������������������������������������������������������������� 51 3. Budowa i działanie serca����������������������������������������������� 53 4. Higiena i choroby układu krążenia ����������������������  56 5. Układ limfatyczny��������������������������������������������������������������� 58 6. Budowa i funkcjonowanie układu odpornościowego�������������������������������������������������������������� 59 7. Zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego ������������������������������������������������������������  62 Sprawdź, czy potrafisz ��������������������������������������������������������  64

VI

Układ oddechowy 1. Budowa i rola układu oddechowego�����������������  66 2. Mechanizm wymiany gazowej�������������������������������� 68 3. Oddychanie komórkowe ��������������������������������������������� 70 4. Higiena i choroby układu oddechowego�������  72 Sprawdź, czy potrafisz ��������������������������������������������������������� 74

Korzystaj z dodatkowych materiałów ukrytych pod kodami QR zamieszczonymi w publikacji.

VII Układ wydalniczy 1. Budowa i działanie układu wydalniczego�������  76 2. Higiena i choroby układu wydalniczego����������  79 Sprawdź, czy potrafisz ��������������������������������������������������������� 82

VIII Regulacja nerwowo-hormonalna 1. Budowa i funkcjonowanie układu dokrewnego ��������������������������������������������������������������������������� 84 2. Zaburzenia funkcjonowania układu dokrewnego ��������������������������������������������������������������������������� 86 3. Budowa i rola układu nerwowego ������������������������ 88 4. Ośrodkowy układ nerwowy ��������������������������������������� 90 5. Obwodowy układ nerwowy. Odruchy���������������  92 6. Higiena i choroby układu nerwowego �������������� 94 Sprawdź, czy potrafisz ��������������������������������������������������������� 96

IX

Narządy zmysłów 1. Budowa i działanie narządu wzroku�������������������� 98 2. Ucho – narząd słuchu i równowagi �������������������  100 3. Higiena oka i ucha������������������������������������������������������������ 102 4. Zmysły powonienia, smaku i dotyku ���������������� 103 Sprawdź, czy potrafisz ������������������������������������������������������� 105

X

Rozmnażanie i rozwój człowieka 1. Męski układ rozrodczy ��������������������������������������������������� 107 2. Żeński układ rozrodczy ������������������������������������������������� 109 3. Funkcjonowanie żeńskiego układu rozrodczego���������������������������������������������������������� 111 4. Rozwój człowieka – od poczęcia do narodzin ���������������������������������������������������������������������������� 113 5. Rozwój człowieka – od narodzin do starości�������������������������������������������������������������������������������� 116 6. Higiena i choroby układu rozrodczego��������������������������������������������������������������������������� 117 Sprawdź, czy potrafisz ������������������������������������������������������� 119

XI Równowaga wewnętrzna

organizmu 1. Równowaga wewnętrzna organizmu – homeostaza ���������������������������������������������������������������������� 121 2. Choroba – zaburzenie homeostazy������������������� 123 3. Uzależnienia ������������������������������������������������������������������������� 125 Sprawdź, czy potrafisz ������������������������������������������������������� 127

I. Biologia – nauka o życiu Rozwiąż dodatkowe zadania docwiczenia.pl Kod: B7MH2Q

1 Biologia jako nauka

Cele lekcji: Przypomnisz sobie, jakie cechy mają organizmy. Poznasz zakres badań biologicznych. Dowiesz się, na czym polega metoda naukowa, m.in.: jak formułuje się problem badawczy, stawia hipotezę oraz ustala próbę badawczą i próbę kontrolną.

Na dobry początek 1 Podaj nazwy czynności życiowych zimorodka przedstawionych na fotografiach.

A.

B.

C.

2 W2013 roku wAmeryce Południowej odkryto olingui­ to – nowy gatunek ssaka, który wygląda jak skrzyżo­ wanie kota zniedźwiedziem. Zwierzęciem zajęli się naukowcy. Profesor X dzięki nowoczesnej aparaturze opisał, jak wygląda budowa wewnętrzna olinguito. Profesor Y zbadał materiał genetyczny olinguito i usta­ lił, jak odbywa się dziedziczenie cech utego gatunku. Profesor Zzajął się zależnością między olinguito ain­ nymi gatunkami. Naukowiec ten chciał także odkryć, jakie czynniki spowodowały, że zwierzę to dopiero niedawno zostało odkryte przez człowieka. Młody olinguito.

Jakimi dziedzinami biologii zajmują się profesorowie, którzy badali olinguito? Wpisz poprawne odpowiedzi. Profesor X: Profesor Y: Profesor Z: 4

1. Biologia jako nauka

3 Na lekcji biologii uczniowie wykonali doświadczenie.

Jedną sadzonkę rośliny umieścili na parapecie (próba badawcza), adrugą – w szklarni (próba kontrolna). Po upływie 3 tygodni zanotowali wyniki. Określ, jakie dwie czynności życiowe uczniowie mogli zaobserwować dzięki przeprowadzonemu doświadczeniu. 1.

Próba kontrolna

Próba badawcza

2. 4 Poniżej podano przykłady dwóch badań przeprowadzonych przez uczniów podczas zajęć

kółka biologicznego.

Określ, które z podanych badań jest obserwacją, a które – doświadczeniem. 1. Badanie wpływu temperatury na zachowanie gupików. 2. Wykrywanie obecności skrobi w różnych produktach spożywczych. 5 Schemat przedstawia kolejne etapy metody naukowej zastosowane do przeprowadzenia

pewnego doświadczenia.

Problem badawczy Czy duże stężenie soli hamuje rozwój nasion rzeżuchy?

Hipoteza Duże stężenie soli hamuje rozwój nasion rzeżuchy.

Przebieg doświadczenia Przygotowano dwa płaskie pojemniki (nr 1 i nr 2) z ligniną, na którą wysiano jednakową liczbę nasion rzeżuchy. Po 4 dniach sprawdzono, czy nasiona wykiełkowały.

Próba I Nasiona w pojemniku nr 1 podlane stężonym roztworem soli.

Próba II Nasiona w pojemniku nr 2 podlane czystą wodą.

Wyniki Nasiona nie wykiełkowały.

Wyniki Z nasion rozwinęły się siewki – młode rośliny. Wniosek

a) Zapoznaj się z kolejnymi etapami doświadczenia i zapisz wniosek w odpowiednim miejscu schematu.

b) Określ, która próba jest próbą badawczą, a która – próbą kontrolną. 5

I. Biologia – nauka o życiu

Doświadczenie biologiczne

Badanie wpływu światła na zabarwienie kiełkujących roślin Problem badawczy: Jaki wpływ na barwę kiełkujących roślin ma brak dostępu do światła? Hipoteza: Brak dostępu do światła powoduje, że kiełkujące rośliny nie stają się zielone. Przebieg doświadczenia:

1. Przygotuj: dwa płytkie plastikowe pojemniki lub szklane spodki • ligninę albo watę • nasiona owsa • tekturowe pudełko.

2. Oznacz pojemniki numerami. Na dnie każdego pojemnika ułóż

Pojemnik nr 1.

warstwę waty lub ligniny i zwilż ją wodą. Wysyp nasiona owsa na wilgotną powierzchnię w obu pojemnikach. Przykryj pojemnik nr 2 tekturowym pudełkiem.

3. Ustaw oba pojemniki na parapecie. Przez kilka dni utrzymuj w nich stałą, jednakową wilgotność podłoża.

4. Po 4–5 dniach zdejmij pudełko z pojemnika nr 2 i porównaj obie hodowle.

Zadanie: O kreśl, który pojemnik – 1. czy 2. − jest próbą badawczą. Uzasadnij swój wybór.

Wynik: Rośliny w pojemniku nr 1 są ciemnozielone, a rośliny w po­ jemniku nr 2 – żółtozielone. Wniosek: Zadanie: Sformułuj wniosek dotyczący opisanego doświadczenia.

Pojemnik nr 2.

Próba badawcza jest to ta próba, w której zmienia się wartość badanego czynnika. W opisywanym doświadczeniu czynnikiem tym jest światło. W próbie kontrolnej wartość badanego czynnika nie ulega zmianie.

Zapamiętaj!

• Cechy istot żywych to: budowa komórkowa,

• Problem badawczy określa cel badań.

wzrost i rozwój, ruch, reakcje na bodźce, odżywianie się, oddychanie, wydalanie oraz rozmnażanie się.

Ma formę pytania lub równoważnika zdania.

• Etapy metody naukowej: obserwacja → problem badawczy → hipoteza → doświadczenie → → potwierdzenie lub odrzucenie hipotezy → → wniosek.

6

• Hipoteza jest przypuszczeniem co do wyniku eksperymentu, czyli próbą odpowiedzi na pytanie postawione w problemie badawczym. Ma formę zdania oznajmującego i nie zawsze musi być słuszna.

2. Komórkowa budowa organizmów

2 Komórkowa budowa organizmów

Rozwiąż dodatkowe zadanie docwiczenia.pl Kod: B7EAE1

Cele lekcji: Porównasz komórki: zwierzęcą, roślinną, grzyba i bakteryjną. Poznasz funkcje poszczególnych organelli komórkowych. Dowiesz się, jak obliczyć powiększenie mikroskopu.

Na dobry początek 1 Na rysunkach przedstawiono trzy typy komórek. ściana komórkowa

jądro komórkowe

błona komórkowa chloroplast

I.

II.

III.

W którym punkcie prawidłowo przyporządkowano nazwy komórek do numerów rysunków? Wybierz poprawną odpowiedź. A. .I – komórka bakteryjna, II – komórka zwierzęca, III – komórka grzyba. B. .I – komórka zwierzęca, II – komórka roślinna, III – komórka grzyba. C. .I – komórka bakteryjna, II – komórka roślinna, III – komórka zwierzęca. D. .I – komórka zwierzęca, II – komórka grzyba, III – komórka roślinna. 2 W tabeli plusem zaznaczono obecność danego składnika w komórce, a minusem − jego brak. Podaj nazwy składników oznaczonych literami A–D. Lp.

Składnik komórki

Komórka roślinna

Komórka zwierzęca

Komórka grzyba

Komórka bakteryjna

1.

A

+

+

+

2.

B

+

+

+

+

3.

cytozol

+

+

+

+

4.

C

+

5.

mitochondrium

+

+

+

6.

jądro komórkowe

+

+

+

7.

D

+

A–

C–

B–

D– 7

I. Biologia – nauka o życiu

Doświadczenie biologiczne

Badanie właściwości błony półprzepuszczalnej Problem badawczy: Czy błona komórkowa umożliwia transport wody pomiędzy komórką aśrodowiskiem? Hipoteza: Błona komórkowa umożliwia transport wody pomiędzy komórką aśrodowiskiem. Przebieg doświadczenia:

1. Przygotuj: cebulę • igłę preparacyjną • wodę • zlewkę •

łyżeczkę • sól spożywczą • szkiełka podstawowe inakrywkowe • mikroskop.

2. Wsyp do zlewki łyżeczkę soli, potem wlej pięć łyżeczek wody. Całość dobrze wymieszaj.

3. Przygotuj próbę kontrolną. Wytnij dwa małe fragmenty ze

skórki wewnętrznej strony łuski cebuli. Umieść jeden fragment na szkiełku podstawowym wkropli wody iprzy­ kryj go szkiełkiem nakrywkowym. Przeprowadź obserwację mikroskopową budowy komórek.

Próba kontrolna

4. Przygotuj próbę badawczą. Umieść drugi fragment skórki

cebuli na minutę wprzygotowanym roztworze soli, anastęp­ nie przenieś go na szkiełko podstawowe, przykryj szkiełkiem nakrywkowym iobserwuj pod takim samym powiększe­ niem jak pierwszy preparat.

5. Porównaj wygląd komórek w obu przygotowanych preparatach.

Próba badawcza

Wynik: Zadanie: Wskaż wynik doświadczenia dla próby badawczej. A. Cytoplazma wypełniająca wnętrze komórek zaczęła się zagęszczać, kurczyć i odsta­ wać od ściany komórkowej. B. K omórki, pęczniejąc pod wpływem soli, zwiększyły swoją objętość. C. Sól przetransportowana do wnętrza komórki spowodowała zmianę zabarwienia cytoplazmy. D. Wodniczki wewnątrz komórki znacznie się powiększyły. Wniosek: Zadanie: Wybierz właściwe uzupełnienie zdania A lub B i jego uzasadnienie 1. lub 2. Błona komórkowa

8

A.

umożliwia transport wody pomiędzy komórką a środowiskiem,

B.

nie pozwala na transport wody pomiędzy komórką a środowiskiem,

co można wywnioskować z tego, że roztwór soli

1.

nie spowodował zmiany objętości cytoplazmy komórki.

2.

spowodował zmianę objętości cytoplazmy komórki.

2. Komórkowa budowa organizmów

3 Na rysunku przedstawiono budowę komórki bakterii. A

C D

B

Podaj nazwy elementów komórki oznaczonych na rysunku literami A–D. Następnie dopasuj do nich odpowiednie funkcje (1–4). Funkcje: 1. Pośredniczy w wymianie substancji między otoczeniem a wnętrzem komórki. 2. Zapewnia komórce kształt i nadaje jej mechaniczną wytrzymałość. 3. Stanowi materiał genetyczny komórki. 4. Wypełnia komórkę i zapewnia transport substancji wewnątrz komórki. A −

, funkcja –

B −

, funkcja –

C −

, funkcja –

D −

, funkcja –

4 Do pewnego doświadczenia wykorzystano dwa różne mikroskopy. Oblicz, który mikroskop pozwolił na dokładniejszą obserwację bardzo małych elementów przy podanych powiększeniach okularu i obiektywu. Mikroskop I Okular: 10-krotne powiększenie Obiektyw: 15-krotne powiększenie

Mikroskop II Okular: 5-krotne powiększenie Obiektyw: 40-krotne powiększenie

Zapamiętaj!

• Komórka to najmniejszy element budulcowy ifunkcjonalny każdego organizmu.

• Wnętrze komórek wypełnia cytoplazma. Jest ona oddzielona od środowiska zewnętrznego błoną komórkową. Płynnym składnikiem cytoplazmy jest cytozol, w którym zanurzone są: jądro komórkowe, mitochondria, rybosomy, aparat Golgiego, wakuole, siateczka śródplazmatyczna.

• Komórki roślinne, zwierzęce igrzybów mają jądra komórkowe. Cechy charakterystyczne komórek roślinnych to występowanie celulozowej ściany komórkowej oraz chloroplastów.

• Komórka bakterii nie ma jądra. Jej materiał genetyczny to substancja jądrowa. Komórka ta jest otoczona ścianą komórkową, auniektórych bakterii – również otoczką śluzową.

9

I. Biologia – nauka o życiu Rozwiąż dodatkowe zadania docwiczenia.pl Kod: B7ALD1

3 Hierarchiczna budowa organizmu. Tkanki zwierzęce

Cele lekcji: Dowiesz się, jakie są poziomy organizacji życia. Poznasz budowę ifunkcje tkanek zwierzęcych. Nauczysz się rozpoznawać tkanki zwierzęce. Wykażesz związek między budową tkanek apełnionymi przez nie funkcjami.

Na dobry początek 1 Przyporządkuj podanym poziomom organizacji życia odpowiednie litery ze schematu. organizm C B A związki chemiczne

tkanka –

narząd –

komórka –

2 Poniższe rysunki przedstawiają wybrane rodzaje tkanki nabłonkowej. A.

B.

C.

D.

Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj do podanych rodzajów tkanek nabłonkowych odpowiednie rysunki (A–D), a następnie podaj przykłady funkcji tych nabłonków. Lp.

Rodzaj nabłonka

1.

Nabłonek wielowarstwowy

2.

Nabłonek gruczołowy

3.

Nabłonek rzęskowy

4.

Nabłonek płaski

Oznaczenie rysunku

Funkcja

3 Wyjaśnij, dlaczego krew zalicza się do tkanek łącznych. W odpowiedzi uwzględnij cechy krwi świadczące o jej przynależności do tej grupy tkanek.

10

3. Hierarchiczna budowa organizmu. Tkanki zwierzęce

4 Wykonaj polecenia.

a) Przeanalizuj schemat. Następnie podaj nazwy tkanek oznaczonych na schemacie literami A–D. Tkanka należąca do grupy tkanek łącznych.

nie tak

Tkanka łączna wytrzymała i odporna na urazy mechaniczne.

Tkanka łączna tworząca małżowinę uszną.

tak

A

tak B

nie

C

tak

Tkanka łączna gromadząca substancje zapasowe.

nie

Tkanka łączna płynna.

tak

D

A– B– C– D– 5 Rysunek przedstawia budowę komórki nerwowej. Przyporządkuj do wymienionych w tabeli elementów komórki nerwowej odpowiednie oznaczenia z rysunku (A–C) oraz funkcje (1–3).

C A

B

Funkcje: 1. Przekazuje impulsy nerwowe z ciała komórki do innych komórek nerwowych. 2. Zapewnia szybkie przesyłanie impulsów nerwowych. 3. Przekazuje impulsy nerwowe od innych komórek nerwowych do ciała komórki. Lp.

Element komórki

1.

Osłonka

2.

Dendryt

3.

Akson

Oznaczenie na rysunku

Numer funkcji

11

I. Biologia – nauka o życiu

Łatwo to sprawdzić

Obserwacja mikroskopowa różnych typów tkanek zwierzęcych Instrukcja: Przygotuj trwałe preparaty mikroskopowe nabłonka wielowarstwowego, mięśnia poprzecznie prążkowanego szkieletowego (przekrój podłużny), krwi i tkanki nerwowej oraz mikroskop. Przeprowadź obserwację mikroskopową wszystkich prepara­ tów. Rozpocznij od najmniejszego powiększenia, a skończ na największym możliwym powiększeniu.

6 Na podstawie obserwacji i własnej wiedzy uzupełnij tabelę. Lp.

Rodzaj tkanki

Cecha charakterystyczna

1.

Duża ilość substancji międzykomórkowej

2.

Komórki z wypustkami o różnej długości oraz z rozgałęzieniami

3.

Liczne warstwy komórek.

4.

Włókienka kurczliwe ułożone w charakterystyczne prążki

7 Wyjaśnij, w jaki sposób cechy charakterystyczne podane w tabeli z zadania 6. umożliwiają tkankom pełnienie ich funkcji. 1. 2. 3. 4.

Zapamiętaj!

• Tkanka nabłonkowa jest zbudowana zkomórek, które ściśle do siebie przylegają. Pełni ona m.in. funkcję ochronną iwydzielniczą.

• Tkanka łączna jest zbudowana zkomórek luźno rozrzuconych wsubstancji międzykomórkowej. Dzielimy ją na: – tkankę chrzęstną – jest ona sprężysta ielastyczna, występuje m.in. wmałżowinie usznej, – tkankę kostną – jest ona twarda iwytrzymała, tworzy szkielet, – tkankę tłuszczową – tkanka ta magazynuje substancje odżywcze,

12

– krew – jest to tkanka płynna, która transportuje irozprowadza substancje odżywcze, atakże odpowiada za obronę organizmu przed drobnoustrojami chorobotwórczymi.

• Tkanka mięśniowa jest zbudowana zkomórek iwłókien mięśniowych. Kurczą się one irozkurczają, co umożliwia organizmowi wykonywanie ruchów.

• Tkanka nerwowa jest zbudowana zneuronów (komórek nerwowych) i komórek glejowych. Odpowiada ona za odbieranie, analizowanie iprzekazywanie sygnałów ze środowiska orazza kontrolę wszystkich funkcji życiowych.

Sprawdź, czy potrafisz I. Biologia – nauka o życiu 1 Wybierz zestaw, w którym podano cechy dotyczące wszystkich organizmów. A. Rozmnażanie się, przełykanie, wzrost i rozwój. B. Odżywianie się, oddychanie, bieg. C. Reakcje na bodźce, oddychanie, wydalanie. D. Ruch, wydawanie dźwięków, rozmnażanie się. 2 Fotografia przedstawia komórki tworzące tkankę miękiszu rośliny wodnej. Obraz powiększony 1000 razy uzyskano w mikroskopie optycznym. Na podstawie podanych informacji oraz własnej wiedzy wybierz odpowiednie zakończenia zdań.

a) O tym, że na fotografii są widoczne komórki roślinne, świadczy obecność A. cytoplazmy.

C. błony komórkowej.

B. chloroplastów.

D. jądra komórkowego.

b) Powiększenie obrazu 1000 razy można było uzyskać, wybierając okular i obiektyw o powiększeniu odpowiednio

A. 10 i 40 razy.

C. 10 i 100 razy.

B. 10 i 10 razy.

D. 12 i 10 razy.

c) Dział biologii zajmujący się badaniem budowy i funkcjonowania komórek to A. genetyka.

C. biochemia.

B. systematyka.

D. cytologia.

3 Wybierz zestaw, w którym poprawnie przyporządkowano występowanie lub brak danego organellum do podanych typów komórek. Zestaw

Komórka roślinna

Komórka zwierzęca

Komórka grzybowa

Komórka bakteryjna

A.

chloroplast

chitynowa ściana komórkowa

brak jądra komórkowego

brak ściany komórkowej

B.

chitynowa ściana komórkowa

chloroplast

brak ściany komórkowej

brak jądra komórkowego

C.

chloroplast

brak jądra komórkowego

chitynowa ściana komórkowa

brak ściany komórkowej

D.

chloroplast

brak ściany komórkowej

chitynowa ściana komórkowa

brak jądra komórkowego 13

4 Na grządce zasiano groch. Po trzy nasiona umieszczano w glebie w odległości 20 cm, na różnych głębokościach. Zwykle groch sieje się na głębokości 2−3 cm itak posiano pierwszą grupę, która stanowiła próbę kontrolną. Każda kolejna grupa badawcza została posiana kilka centymetrów głębiej. Tabela przedstawia wyniki doświadczenia. Liczba wykiełkowanych roślin po tygodniu

Liczba wykiełkowanych roślin po 11 dniach

Liczba wykiełkowanych roślin po 15 dniach

Liczba wykiełkowanych roślin po 19 dniach

Grupa 1. 2–3 cm

3

3

3

Grupa 2. 6–7 cm

1

3

3

Grupa 3. 10–11 cm

1

2

Głębokość siania nasion

Oceń, w którym zestawie poprawnie przyporządkowano elementy doświadczenia do opisów. I. Głębokość siania nasion nie ma wpływu na ich rozwój. II. Czy liczba wykiełkowanych nasion grochu zależy od głębokości ich posiania? III. Liczba wykiełkowanych nasion zależy od głębokości ich posiania. IV. Czy rodzaj gleby ma wpływ na liczbę wykiełkowanych nasion? V. Im głębiej są posiane nasiona, tym później wykiełkują. A. Problem badawczy – IV, hipoteza – II, wniosek – III. B. Problem badawczy – II, hipoteza – I i III, wniosek – V. C. Problem badawczy – I, hipoteza – III, wniosek – IV. D. Problem badawczy – IV, hipoteza – III, wniosek – I. 5 Podaj nazwy tkanek, z których są zbudowane opisane narządy. Narząd X jest zbudowany z tkanki, której komórki ściśle do siebie przylegają i mają zdolność wydzielania różnych substancji, np. składników żółci. Narząd Y jest zbudowany z tkanki tworzącej wydłużone i rozgałęzione włókna. Kurczą się one niezależnie od woli człowieka. Narząd Z jest zbudowany głównie z tkanki, której komórki mają liczne wypustki łączące się z innymi komórkami i przewodzące sygnały z otoczenia oraz wnętrza organizmu. narząd X – narząd Y – narząd Z – 14

II. Skóra – powłoka organizmu 1 Budowa i funkcje skóry Cele lekcji: Dowiesz się, jaka jest rola skóry. Nauczysz się rozpoznawać elementy skóry. Określisz przystosowania skóry do pełnionych funkcji. Poznasz wytwory naskórka.

Na dobry początek

A

1 Rysunek przedstawia budowę skóry człowieka. Podaj nazwy elementów skóry oznaczonych na rysunku literami A–D.

B

A–

C

B–

D

C– D– 2 Przeczytaj zamieszczone poniżej informacje dotyczące powłoki ciała człowieka. Na ich podstawie podaj przystosowania powłoki ciała do ochrony przed dwoma wybranymi czynnikami przedstawionymi na rysunku. I. Naskórek składa się ze ściśle przylega­ jących do siebie komórek, ułożonych w wiele warstw. W komórkach na­ skórka występuje keratyna – białko nierozpuszczalne wwodzie, odporne na wpływy chemiczne. Wdolnej war­ stwie naskórka znajdują się komórki barwnikowe wytwarzające melaniny – barwniki nadające skórze kolor.

zimno

UV

nacisk

czynniki chemiczne bakterie

II. Skóra właściwa jest zbudowana zmocnej tkanki łącznej. Wskład skóry właściwej wchodzą włókna, które nadają jej wytrzymałość, giętkość ielastyczność. Zaliczamy do nich odpor­ ne na rozciąganie włókna kolagenowe oraz bardzo giętkie włókna elastyczne. III. Warstwa podskórna znajduje się pod skórą i jest zbudowana głównie z komórek tłuszczowych. 1. 2. 15

II. Skóra – powłoka organizmu

Dla dociekliwych 3 Naskórek człowieka i innych ssaków wytwarza włosy. Ustawienie włosa względem po­ wierzchni ciała zależy od napięcia mięśnia znajdującego się wskórze. Jego skurcz powoduje postawienie włosa (nastroszenie), co wefekcie zwiększa grubość warstwy izolującej. U czło­ wieka reakcja ta jest nazywana gęsią skórką.

a) Na którym rysunku przedstawiono nastroszony włos? Zakreśl odpowiedni numer – Ilub II.

I.

II.

włos

mięsień przywłosowy

b) Wybierz poprawne zakończenia zdania. U człowieka reakcja zwana gęsią skórką nie pełni istotnej funkcji, natomiast u większości ssaków stroszenie włosów służy A. zmniejszeniu temperatury ciała.

D. upodobnieniu się do otoczenia.

B. pozornemu zwiększeniu rozmiarów ciała. E. zatrzymaniu ciepła. C. usunięciu nadmiaru potu. 4 „Wskład potu wchodzi przede wszystkim woda. Stanowi ona około 99% jego zawartości. Do pozostałych elementów potu zalicza się mocznik, kwas mlekowy, węglowodany, tłuszcze oraz związki mineralne [...]. Należy jednak pamiętać, że skład potu zależy od bardzo wielu czynników, wśród których możemy wyróżnić między innymi: spożywane pokarmy, panu­ jące warunki klimatyczne, przebyte iaktualne schorzenia, atakże gospodarkę hormonalną organizmu.” Źródło: D. Jefremienko, Co wpocie siedzi?, http://www.trener.pl/artykul1061_Co_w_pocie_siedzi.html?

Podaj nazwy opisanych poniżej składników potu. Paruje, przez co bierze udział wochładzaniu ciała. Składnik ten jest również składnikiem moczu. Zapamiętaj!

• Skóra składa się znaskórka iskóry właściwej zbudowanej ztkanki łącznej. Naskórek to wielo­ warstwowy nabłonek, którego zewnętrzne warstwy stale się złuszczają. Wytworami naskórka są: włosy, paznokcie, gruczoły potowe, łojowe imleczne.

16

• Pod skórą leży warstwa podskórna. Jest ona zbudowana głównie ztkanki tłuszczowej. Warstwa tachroni organizm przed urazami oraz zimnem.

• Skóra pełni funkcje: ochronną, termoregulacyjną i zmysłową.

2. Higiena i choroby skóry

2 Higiena ichoroby skóry Cele lekcji: Dowiesz się, jak dbać ozdrowie skóry. Nauczysz się rozpoznawać niepokojące zmiany na skórze. Poznasz choroby idolegliwości skóry. Dowiesz się, jak udzielić pomocy poparzonym osobom.

Na dobry początek 1 Ze względu na przyczynę choroby skóry możemy podzielić na: • bakteryjne (np. liszajec zakaźny), • grzybicze (np. grzybica stóp), • pasożytnicze (np. świerzb), • wirusowe (np. opryszczka), • nowotwory (np. czerniak). Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących chorób skóry. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, lub F, jeśli jest fałszywe. 1. Bakteryjną iwirusową chorobą skóry można się zarazić od innej osoby.

P

F

2. Opryszczka jest chorobą wirusową.

P

F

3. Grzybicą można się zarazić na basenie lub korzystając zpublicznego prysznica.

P

F

P

F

4.

Ciemne zmiany na skórze, zwiększające swoją powierzchnię, wymagają konsultacji zlekarzem.

2 Trądzik pospolity to choroba skóry, która wokoło 80% jest dziedziczna. Najczęściej wystę­ puje wokresie dojrzewania. Wówczas, pod wpływem zmian hormonalnych, dochodzi do nadmiernego wydzielania łoju przez gruczoły łojowe. Objawem trądziku są grudki potocznie nazywane pryszczami. Powstają one wtedy, gdy warstwy zrogowaciałego naskórka zatkają przewody wyprowadzające gruczołów łojowych. Wtym miejscu zaczynają się nadmiernie rozwijać niektóre bakterie żyjące na powierzchni skóry. Powodują one proces zapalny, wktó­ rego wyniku pryszcze powiększają się istają się bolesne.

a) Na podstawie tekstu wybierz poprawne stwierdzenie dotyczące trądziku – Alub B – oraz jego uzasadnienie – 1. lub 2.

A. B.

Trądzik iłojotok nasilają się wokresie dojrzewania, Trądzik jest przyczyną łojotoku,

1.

zrogowaciały naskórek zamyka ujście gruczołów łojowych.

2.

układ hormonalny nadmiernie pobudza wtedy czynności gruczołów łojowych.

ponieważ

b) Określ, czy poniższe zdanie jest poprawne. Odpowiedź uzasadnij. Jeżeli rodzice wmłodości chorowali na trądzik, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że ich dziecko będzie miało ten sam problem. 17

Korzystam z informacji

Promieniowanie UV – pożyteczne czy szkodliwe? Promieniowanie ultrafioletowe (UV) to fale elektromagnetyczne niewidzialne dla człowieka. Jego mała dawka ma pozytywny wpływ na nasz organizm idziała odprężająco. Pod wpływem promieniowania UV zachodzi również synteza witaminy D3, która chroni przed krzywicą iosteoporozą. Ponadto są wydzielane melaniny (barwniki), powodujące przejściową zmianę zabarwienia skóry (opaleniznę). Melaniny chronią głębsze warstwy skóry przed uszkodzeniem wynikającym ze zbyt dużej dawki promieniowania UVB.

UVC

UVB

UVA rogowa warstwa naskórka żywy naskórek skóra właściwa warstwa podskórna

Zdolność wnikania różnych rodzajów promieniowania UV wgłąb skóry.

Negatywne skutki opalania

czerniak

Długotrwała ekspozycja na promieniowanie UV może wywołać negatywne skutki, między innymi prowadzić do powstania czerniaka (nowotwór złośliwy skóry). Dlatego, aby chronić skórę przed niekorzystnym działaniem promieniowania UVB, należy stosować preparaty zawierające wswoim składzie substancje zwane filtrami. To, jak duży powinien być filtr, zależy między innymi od wrażliwości skóry na promieniowanie, czyli od tzw. fototypu.

Fototyp skóry aochrona przed poparzeniem słonecznym Fototyp I

II

III

IV

V

VI

Cechy blond

ciemny blond, jasno­ brązowy

brązowy

ciemno­ brązowy

czarny

bardzo jasna

jasna

jasny brąz

średni brąz

ciemna

bardzo ciemna

Ochrona naturalna

bardzo słaba

bardzo słaba

umiarko­ wana

umiarko­ wana

dość wysoka

wysoka

Skłonność do oparzeń

bardzo duża

duża

dość duża

mała

bardzo mała

bardzo mała

Zalecany filtr – SPF*

50+

30–50

15–25

8–12

8–12

Top Articles
Latest Posts
Article information

Author: Aron Pacocha

Last Updated: 01/13/2023

Views: 6298

Rating: 4.8 / 5 (68 voted)

Reviews: 91% of readers found this page helpful

Author information

Name: Aron Pacocha

Birthday: 1999-08-12

Address: 3808 Moen Corner, Gorczanyport, FL 67364-2074

Phone: +393457723392

Job: Retail Consultant

Hobby: Jewelry making, Cooking, Gaming, Reading, Juggling, Cabaret, Origami

Introduction: My name is Aron Pacocha, I am a happy, tasty, innocent, proud, talented, courageous, magnificent person who loves writing and wants to share my knowledge and understanding with you.